Penguenler de kuş gribinden öldü

Et ve yumurta çiftliklerinde esir edilen milyonlarca kuş, özellikle Avrupa'da yıkıcı bir

etkiyle uzun zamandır süren kuş gribi salgınından hayatını kaybetmeye devam ediyor.

Hayvanat bahçelerinde hapsedilen hayvanlar da artık virüsten etkilenerek yaşamını

yitiriyor ve toplu olarak öldürülüyor.

16 Aralık Cuma, İstanbul – 1200'den fazla hayvanı esaret altında tutan İngiltere Hampshire'daki

Marwell Hayvanat Bahçesi'nde, 'avian influenza' (AI) olarak bilinen kuş gribi salgınının ardından

açıklanmayan sayıda penguen öldü. Hayvanat bahçesinden yapılan açıklamada bazı

penguenlerde kuş gribi testinin pozitif çıktığı, kuşların hastalık sebebiyle hayatını kaybettiği

belirtildi.

Virüsün oldukça bulaşıcı olan H5N1 türü İngiltere Çevre, Gıda ve Köy İşleri Bakanlığı (DEFRA)

tarafından bölgede doğrulandı. Antarktika'ya özgü bu kuşların virüs sebebiyle ölmesine ve

bulaşı engellemek için çeşitli önlemler alınmasına rağmen hayvanat bahçesi hl ziyaretçilere

açık.

Kuş gribinin görüldüğü tek hayvanat bahçesi burası değil. Denver, Hattiesburg ve Nebraska gibi

ABD'deki pek çok hayvanat bahçesinde ve Almanya'nın Berlin, Greifswald, Karlsruhe, Rostock,

ve Heidelberg şehirlerindeki hayvanat bahçelerinde salgın görülmüş durumda.

Ömür boyu doğal ortamlarından, ailelerinden uzaklaştırılan, kronik stres ve çaresizlik sonucu

fiziksel ve psikolojik zarar gören tutsak hayvanların halihazırda yaşadığı sorunlara ve hak

ihlallerine salgın ile birlikte bir yenisi ekleniyor. Hayvan hapishaneleri olarak varolan hayvanat

bahçeleri, 'önleyici uygulama' adı altında kuşları öldürmeye devam ederken, halk ve hayvan

sağlığı açısından insan dahil diğer memelileri de bulaş riski ile tehlikeye atıyor. Artan salgınlar,

başta hayvan hakları ve etiği olmak üzere hayvanat bahçelerinin yaaklanıp kapatılması için pek

çok sebepten biri olarak karşımıza çıkıyor.

Salgın toplu katliamları beraberinde getiriyor

İngiltere tarihinde yaşanan en yıkıcı kuş gribinden etkilenen yalnızca penguenler değil. Geçen

ay Birleşik Krallık'ta hindilerin yarısının hastalık salgınları nedeniyle ya öldüğü ya da katledildiği

bildirildi. Bu, 600 binden fazla kuşa eşit, fakat aynı zamanda buzdağının görünen kısmı.

DEFRA, Ekim ayından bu yana çeşitli türlerden 2,3 milyondan fazla kuşun enfeksiyon veya

önleyici amaçlarla öldürüldüğünü doğruladı. Ayrıca, 1 Ekim'den bu yana Birleşik Krallık'ta 140

doğrulanmış H5N1 kuş gribi vakası olduğunu da ortaya koydu.

Mevcut kuş gribi salgını, Birleşik Krallık tarihinin en kötüsü olarak biliniyor. İnsanlara bulaşma

riski henüz düşük. Ancak Çin'de toplam 5 kişide virüs tespit edildi. Avrupa'da mesleki olarak

kuşlarla temaslı kişilerde hastalığın ortaya çıkma ve bulaşma riski ise 'düşük ila orta' seviyede

değerlendirildi.

Avrupa geneline baktığımızda; Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi tarafından

yayımlanan rapora göre, 2021-2022 verileri Avrupa kıtasında bugüne kadar görülen en büyük

kuş gribi salgınının yaşandığını gösterdi. Portekiz'den Norveç'in kuzeyine ve Ukrayna'ya kadar

tüm kıtada 37 ülkede kuş gribi vakaları görüldü. Kuş gribi salgını nedeniyle 2 bin 500'e yakın

tavuk, ördek ve hindi, 47,7 milyon kuş ile 3 bin 500 yabani kuş öldürüldü.

Yaban hayat da zarar görüyor

Avrupa'nın kuzeybatı kıyılarında kuş gribi nedeniyle yüksek sayılarda deniz kuşu ölümleri

kaydedildi. Özellikle Haziran-Ağustos 2022 döneminde yabani kuşlarda daha önce

kaydedilmemiş sayılarda vaka tespit edildiği, bu nedenle evcil kuşlarda da vakaların arttığı

belirtildi.

ABD'de ise, 2022'nin başından bu yana 46 eyalette 49 milyondan fazla kuş ya kuş gribi virüsü

enfeksiyonu sonucu öldü ya da enfekte kuşlara maruz kalmaları nedeniyle öldürüldü. Bu sayı,

2015 yılında meydana gelen en büyük kuş gribi salgınından etkilenen 21 eyaletteki 50,5 milyon

kuşa yaklaşmış durumda.

Şiddetli ölüm oranları ile kuş gribi, hem gıda amaçlı tutsak edilen tavuk, hindi ve ördek gibi

hayvanların hem de yabani kuşların sağlığını büyük ölçüde etkiliyor. Çoğunlukla hastalığın

vektörleri olarak kabul edilen, hatta nesli tükenmekte olan türler de dahil olmak üzere yabani

kuşlar da kitleler halinde yaşamını yitirebiliyor.

Salgının yaban hayatı üzerindeki olumsuz sonuçları, potansiyel olarak ekosistemlerin biyolojik

çeşitliliği üzerinde yıkıcı bir etkiye yol açabiliyor. Örneğin; Güney Afrika'da soyu tehlike altında

olan bir penguen kolonisi Ağustos ortasından Ekim başına kadar yaklaşık 30 üyesini kuş gribi

nedeniyle yitirdi. Bir kısmı hastalık sebebiyle ölürken, bazıları da önlem olarak öldürüldü.

2019'daki kuş gribi salgınında Namibia kıyılarındaki üç farklı adada yaşayan ve nesli tükenen

500 penguen de salgın sebebiyle hayatını kaybetmiş ve öldürülmüştü.

Uzmanlar yiyecek bulamamaktan habitat tahribatına ve okyanus ekosisteminin çöküşüne kadar

farklı stres faktörlerine maruz kalan hayvanların, salgın sebebiyle yaşam sınırına

itilebileceğinden endişe ediyor. Ayrıca kuş gribi tür bariyerini aşarak fare, gelincik, domuz,

kaplan, kedi, köpek ve at gibi memelileri de enfekte edebiliyor.

Komşu Bulgaristan'da ve Asya'da da görüldü

Türkiye'de henüz kuş gribi salgını olduğuna dair herhangi bir resmi açıklama yapılmamış

olmasına rağmen, komşu Bulgaristan'da salgının görülmesi hayvanlar ve insanlar için riskin

oldukça yüksek olduğunu gösteriyor.

Bulgaristan yetkilileri Ekim ayında, ülkenin güneyindeki bir endüstriyel yumurta çiftliğinde

yaklaşık 19 bin tavuğun toplu halde öldürüleceğini açıklamıştı. Ulusal Gıda Güvenliği Ajansı da,

bunun Haskovo şehri yakınlarındaki Krivo Pole köyündeki çiftlikte son üç yılda üçüncü salgın

olduğunu bildirdi.

Kuş gribi genellikle ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde görülüyor. Ancak son salgın yaz

mevsimi boyunca da sürdü. Avrupa Gıda Güvenliği Ajansı (EFSA), Ekim ayında yaptığı

açıklamada hastalığın yaz mevsiminde görülmeye devam etmesinin gelecek sezonlarda

yayılması riskini artırdığını söylemişti.

Salgın Asya'da da yayılıyor. Kuş gribinin bu sene yeniden görüldüğü Güney Kore'de Kasım'da

Seul yakınında 155 bin kuşun yetiştirildiği bir çiftlikte kuş gribine rastlandığı bildirilmiş, bölge

karantina altına alındıktan sonra hayvanlarının tamamının öldürüleceği açıklanmıştı.